3.1. Blaise Pascal
(1623 - 1662)

Blaise PascalBlaise Pascal was het soort leerling dat door al zijn klasgenoten gehaat zou worden: het soort dat het gemiddelde zó hoog houdt dat alle anderen er in vergelijking dom uitzien. Toch zullen er maar weinig klasgenoten moeite met hem hebben gehad, omdat hij thuis werd onderwezen. Al vond zijn vader dat wiskunde geen gepast onderwerp was voor kinderen onder de vijftien jaar, toonde Blaise er al op 12-jarige leeftijd interesse in. Toen zijn vader er dan toch mee instemde, werd wiskunde zijn beste vak (een van de vele van zijn beste vakken). Pascal muntte uit in bijna alles wat hij probeerde: natuurkunde, hydrostatica, hydrodynamica, wiskunde, statistiek, uitvindingen, logica, retorica, filosofie en proza. We spreken over "pascal" als eenheid wanneer we druk meten, over de Wet van Pascal en over een computertaal genaamd Pascal. Computerwetenschappers zijn bekend met de Pascaline, een vroege mechanische rekenmachine die door Pascal werd uitgevonden, en wiskundigen hebben het over de Driehoek van Pascal. Literatuurhistorici noemen Pascal de "vader van de Franse proza" en theologen debatteren over de "Gok van Pascal", die door evangelisten gebruikt wordt om zondaars te overtuigen van het evangelie. Maar er zijn slechts weinig mensen die veel weten over het persoonlijke leven van dit wetenschappelijke en wiskundige genie. Blaise was goed bekend met pijn en conflicten, en kende Jezus Christus met een diepte en gevoeligheid die slechts weinigen ooit ervaren. En hij deed al zijn ontdekkingen vóór zijn veertigste verjaardag!

Blaise Pascal was de jongste van drie kinderen, de enige jongen. Zijn moeder stierf toen hij pas drie jaar oud was. Zijn vader, Etienne, was een belastinginner en had het onderwijs van zijn kinderen in eigen hand genomen. Toen Blaise 19 jaar oud was, begon hij te werken aan een mechanische rekenmachine die zijn vader moest helpen bij zijn werk. Deze Pascaline was pas de tweede van zijn soort (de eerste, uitgevonden door Schickard, werd achttien jaar eerder gebouwd). Pascals uitvinding bestond uit tandradertjes die op een zodanige manier geschakeld waren, dat een rotatie van tien stappen van het eerste radertje leidde tot een rotatie van één stap van het tweede radertje, enzovoorts. De uitvinding werd niet erg succesvol, omdat de Franse munteenheid niet gebaseerd was op een decimaal systeem en omdat de rekenmachine wel kon optellen, maar niet aftrekken. Desondanks was het een knap stuk werk van een jongeman die later nog veel grotere dingen zou doen.

Pascals aanzien als wiskundige groeide gestaag; in zijn hoogtijdagen correspondeerde hij met andere vermaarde wetenschappers en filosofen, waaronder Fermat, Descartes, Christopher Wren, Leibniz en Huygens. Hij werkte aan kegelsneden, projectieve meetkunde, kansrekening, binomiaalcoëfficiënten, cycloïden en een groot aantal andere raadsels van zijn tijd. Soms daagde hij zijn beroemde collega's uit met moeilijke vraagstukken die hij zelf, natuurlijk, op eigen houtje wist op te lossen.

Pascal muntte eveneens uit in de natuurkunde, zowel theoretisch als experimenteel. Op 30-jarige leeftijd voltooide hij een "Verhandeling over het evenwicht van vloeistoffen", de eerste systematische theorie aangaande hydrostatica. Hierin formuleerde hij zijn beroemde drukwet, die stelt dat de druk op een gegeven diepte uniform is in alle richtingen op alle oppervlakken. Dit principe is fundamenteel voor een groot aantal tegenwoordige toepassingen: onderzeeërs, duikuitrustingen en een groot aantal pneumatische apparaten. Pascal vond de injectiespuit en de hydraulische pers uit door dit principe toe te passen. Blaise Pascals scherpe denkvermogen stelde hem in staat om de stijgende vloeistof in de barometer uit te leggen: dat gebeurde niet omdat "de natuur een vacuüm verafschuwde", maar vanwege de druk van de buitenlucht op het vloeistofreservoir. Hij ging in tegen Descartes (die niet geloofde dat een vacuüm zou kunnen bestaan) en andere Aristotelianen van zijn tijd. Pascal observeerde dat barometrische druk afnam bij afnemende hoogte, en redeneerde daarom dat er boven de atmosfeer een vacuüm bestond. James Kiefer schrijft: "Met de publicatie van zijn resultaten beschimpte hij zijn vijanden de Jezuïeten omdat hun methode averechts werkte. Hij verweet hun dat zij vertrouwden op een gezag uit de oudheid (Aristoteles) in plaats van de natuurkunde, terwijl zij het gezag uit de oudheid in de godsdienst (de Bijbel en de Kerkvaders, vooral Augustinus) negeerden."

Pascals botsingen met de Jezuïeten waren begonnen in zijn vroege twintiger jaren. Twee broers van een godsdienstige groepering die voor Pascals vader zorgden, hadden een grote invloed op Blaise. Hij toonde grote interesse in een beweging die het Jansenisme werd genoemd; een soort "terug naar de Bijbel" beweging binnen het katholicisme, die benadrukte dat verlossing een gratis geschenk van God was dat uit genade door geloof werd verkregen. Pascal werd een van hun belangrijkste apologeten. Met zijn "Provinciale brieven" liet hij zien dat hij ook een uitzonderlijk logicus en schrijver was. Zijn geestigheid, ironie, perceptie, kennis en logica - die door de wiskunde was aangescherpt - zorgden ervoor dat zijn geschreven werken enthousiasme en overtuigingskracht uitstraalden. Kiefer schrijft: "Hij leerde zijn landgenoten hoe zij werken konden schrijven die met plezier gelezen konden worden." En dat is ongetwijfeld waar! Wij willen onze lezers aanmoedigen om dit te ontdekken door zelf een gedeelte van Pascals werk te lezen. Het is een prima bron van bondige citaten, spreuken, geestige gezegden en diepe gedachten.

Zijn bekendste werk had geen titel en werd nooit voltooid. In zijn dertiger jaren werkte hij kennelijk aan een "Verdediging van het christelijke geloof", maar ten tijde van zijn overlijden vond men slechts een stapel losse documenten die vervolgens werden gepubliceerd onder de titel "Pensées" (gedachten). Desalniettemin had Pascal al voldoende geschreven om zowel gelovigen als ongelovigen te voorzien van een grote hoeveelheid stof tot nadenken: over de aard van de mens, de zonde, lijden, ongeloof, filosofie, valse godsdienst, Jezus Christus, de Schrift, hemel en hel en nog veel meer. Het werk is volledig online beschikbaar en kan van harte worden aanbevolen als leesmateriaal.

Er is al veel gezegd over de "Gok van Pascal", een filosofische uitdaging die meestal onterecht te simpel als volgt wordt voorgesteld: Als je voor het christendom kiest en het blijkt onjuist te zijn, dan verlies je niets. Als je het christendom afwijst en het blijkt juist te zijn, dan verlies je alles. Sceptici (en veel christenen) vinden dit een zwak argument om christen te worden. Dat is het ook, maar dat is eigenlijk niet wat Pascal bedoelde. James Kiefer legt uit dat de Gok een goed onderbouwde keuze is, en niet het opgooien van een munt. Wanneer je besloten hebt dat het bewijs voor het christendom krachtig is en dat eenheid met Christus een waardig doel in het leven is, is de beste keuze om ervoor te trainen zoals een atleet voor de hoogste prijs zou trainen, ook al kan de atleet niet zeker weten of hij zal winnen of dat de wedstrijd überhaupt zal plaatsvinden. Kiefer zegt: "Als Christus een illusie is, dan mag het duidelijk zijn dat niets mij dichter bij Hem zal brengen en dat het niets uitmaakt wat ik doe. Maar als Hij geen illusie is, dan is het duidelijk dat een streven om Hem lief te hebben, Hem te vertrouwen en te gehoorzamen, mijn relatie met Hem waarschijnlijk meer zal verbeteren dan de tegenovergestelde strategie. En dus is dat de keuze die ik zal maken." Wanneer je het zo bekijkt, blijkt de Gok geen blinde hoop te zijn dat ik mijzelf na mijn dood aan de juiste zijde zal bevinden; het is een positieve keuze die mijn leven zal ordenen en mij vrede, vreugde en doelgerichtheid in het heden zal schenken. Om te voorkomen dat je de Gok van Pascal verkeerd verwoordt, willen wij je aanraden om Pascals argument gewoon eens in zijn eigen onnavolgbare woorden in de "Pensées" te lezen. Wanneer het argument correct wordt gebruikt, is het nog steeds een krachtig argument om Christus te aanvaarden.


Pascals laatste werken zijn bijzonder aangrijpend wanneer we bedenken hoeveel van deze werken hij schreef terwijl hij veel te lijden had. Een tijdgenoot schreef: "Het grootste gedeelte van zijn volwassen leven ervoer hij een enorme pijn. Zijn gezondheid was altijd al broos geweest en hij leed al sinds zijn jonge jaren aan migraines..." Pascal stierf op 39-jarige leeftijd na enorm veel pijn te hebben geleden aan maagkanker. Na zijn dood vond een dienaar een verrassing in de voering van Pascals jas.

Op 31-jarige leeftijd had Pascal namelijk een geestelijke ervaring gehad die zó overweldigend was, dat hij het voorval op papier zette, zodat hij het nooit zou vergeten. Op een of andere manier voelde hij zich na zijn stille tijd of een eredienst (hij had nooit iemand verteld wat de aanzet was) zó dicht bij God, zó overspoeld door zijn genade en verlossing, en zó overtuigd van de behoefte om op Hem te vertrouwen, dat hij zijn gevoelens haastig opschreef en ze in de voering van zijn jas naaide, zodat ze altijd dicht bij zijn hart zouden zijn. Hier volgen deze woorden. Denk eens goed na over deze briljante wetenschapper en wiskundige, de logische denker en redenaar, de uitvinder en schrijver en genie die zó dicht bij het hart van God kwam:

    Gedachtenis

    In het jaar van de genade 1654, op maandag de 23e november, Feest van Sint Clemens, Paus en Martelaar, en anderen in het martyrologium, Wake van Sint Chrysogonus, de Martelaar, en anderen, van ongeveer half tien 's avonds tot ongeveer half een,

    Vuur!

    God van Abraham, God van Isaak, God van Jakob (Exodus 3:6; Matteüs 22:32), niet van de filosofen en geleerden.

    Zekerheid. Zekerheid. Gevoelens. Vreugde.
    Vrede. God van Jezus Christus.
    "Jullie God en mijn God" (Johannes 20:17).
    Vergetelheid van de wereld en van alles, behalve God.
    Hij kan alleen gevonden worden in de wegen die in het Evangelie worden onderwezen.
    De grootheid van de menselijke ziel.
    "Rechtvaardige Vader, de mensen die Mij niet geloven, kennen U niet. Maar Ik ken U" (Johannes 17:25).
    Vreugde, vreugde, vreugde, tranen van vreugde.
    Ik heb mij van Hem afgezonderd. "Ze hebben Mij, de Bron met levend vers water, verlaten" (Jeremia 2:13). "Mijn God, zult U mij verlaten?" (Matteüs 27:46)

    Laat mij niet voor eeuwig van Hem afgezonderd zijn. "Het eeuwige leven is dat de mensen U kennen, de enige echte God, en Jezus Christus die U heeft gestuurd" (Johannes 17:3). Jezus Christus.

    Jezus Christus

    Ik heb mij van Hem afgezonderd:
    Ik ben van Hem gevlucht,
    heb Hem ontkend,
    Hem gekruisigd.
    Laat mij nooit meer van Hem afgezonderd zijn.
    Wij kunnen Hem alleen verkrijgen via de wegen die in het Evangelie worden onderwezen.
    Verloochening, volledig en zoet.
    Volkomen overgave aan Jezus Christus en mijn leider.
    Eeuwigheid in vreugde voor een trainingsdag op aarde.
    "Uw woord zal ik niet vergeten" (Psalm 119:16). Amen.

Blaise Pascal gokte... en won.

Volgende pagina


Hier vind je een seculiere biografie over Pascals leven en prestaties.

Lees James Kiefer's korte biografie van Pascal die niet alleen zijn wetenschappelijke prestaties bespreekt, maar ook zijn rotsvaste christelijke geloof.

Lees Pascals eigen woorden: hier vind je de "Provinciale brieven", een verdediging van het Jansenisme.

Lees de Pensées, overpeinzingen aangaande de verdediging van het christelijke geloof. Dit is de beste manier om in het hart en het denken van Pascal te turen. Het is bovendien geweldig leesmateriaal.

Niet genoeg tijd? Lees dan gewoon enkele van Pascals citaten.

Speel met Pascals driehoek of ontdek meer over de Pascaline.

Leer meer over de Pascal programmeertaal.

Vind Pascals krater op de maan.